بهداشت عبارتست از مجموعه اعمالی که برای پیشگیری از بروز بیماریها انجام می شود به طور کلی می توان به چند اصل اساسی در مورد بهداشت طیور به شرح ذیل اشاره کرد:
1- برای خرید جوجه یا پرنده تخم گذار باید با یک مرکز تولید کننده شناخته شده و مطمئن طرف قرار داد شویم.
2- بعد از اتمام یک دوره پرورشی و پس از کشتار باید بستر و فضولات و وسایل مورد استفاده را کاملا" از سالن خارج کرده و پس از شستشو و ضد عفونی کامل در شرایط ضد عفونی و پاکیزه جهت ارجاع مجدد تجهیزات به سالن نگهداری.
3- آبخوری ها را دائما"تمیز کرده و هر روز آن ها را در صورت اتومات نبودن با آب تازه و سالم پر کنیم.
4- دانخوری ها را دائما" از دان خیس و قارچی پاک نموده ودان غیر استاندارد را از سالن خارج نمائیم.
5- اجازه ورود افراد متفرقه را به سالن ندهیم و حتی الامکان با نرده های فلزی یا چوبی اطراف سالن ها را محصور کنیم.
6- لاشه ی بلدرچین های مرده را در اسرع وقت از سالن خارج کنیم و بسوزانیم.
7- تعداددانخوری ها آبخوری ها و فضای سالن را با تعداد پرنده ها تطبیق دهیم.
8- باید تهویه هوا را به طور سالم کامل و دائم انجام دهیم و هرگز هوای تازه را از گله دریغ نکنیم و دما را متناسب با سن بلدرچین ها در نظر بگیریم.
9- اصول بهداشتی را باید در تهیه جیره غذایی به طور دقیق رعایت کنیم و یا آنها را از مرکز مطمئن تهیه کنیم و آن ها را در محل های خشک و خنک نگهداری کنیم.
10- باید جلوی ورود حشرات جوندگان و سایر پرندگان وحشی به سالن را بگیریم همچنین بلدرچین ها را به طور روزانه بازبینی کرده و اگر نشانه هایی از گزش – لرزش یا فلجی مشاهده کردیم آن را به دامپزشکی معرفی کرد.
11- با توجه به اینکه این پرنده نیازی به مایه کوبی ندارد لیکن برای اطمینان بیشتر در مقابل برخی بیماریهای خطرناک بهتر است گله را سر موقع خود مایه کوبی کنیم.
12- باید برخی مسائل مثل سوابق بیماری تاریخ ورود گله به سالن و تلفات را به طور مکتوب در جداولی یادداشت کرد.
13- باید در مزارع بزرگ سرپرست های مستقل جهت مراقبت از بلدرچین های هر سالن قرار دهیم.
14- حتی الامکان از وارد کردن بلدرچین بالغ به گله خودداری کنیم و همچنین از ورود نژادهای جدید بلدرچین به گله جلوگیری شود.
15- جوجه یا تخم ارزان خریداری نکنیم و سابقه تولید آن را بررسی کنیم.
16- جوجه هایی جدید را تا 3 هفته از جوجه های دیگر جدا نگه داریم.
17- مطمئن شوید که آب و غذای سالم در اختیار پرنده هست.
18- باید تراکم استاندارد را در مورد پرندگان رعایت نمود.
19- از نگهداری طولانی مدت خوراک در انبارها خودداری کنیم زیرا غیر از عوامل آلوده کننده غذای کهنه انرژی خوراک کهنه پایین است.
20- در کنترل دما گرما و رطوبت حساسیت به خرج دهیم به ویژه برای پرنده های بیمار چرا که گرما برای تسریع بهبودی آنها یک عامل مهم محسوب می شود و تلفات در گرمای مطلوب خیلی کمتر از شرایط عکس آن است.
21- از پرورش توام بلدرچین های بالغ و جوان جدا" خودداری کنیم زیرا مقاومت پرنده های بالغ بسیار بالاتر از پرنده های جوان بوده و ممکن است پرنده بالغ خود یک منبع آلودگی باشد.
22- در مراقبت از بلدرچین ها جوان ترها را در اولویت قرار دهیم.
23- هنگامی که از بلدرچین ها مسن تر و یا بیمار بازدید کردیم هرگز تا زمانی که لباس خود را عوض نکرده ایم و دوش نگرفته ایم از طیور سالم ویا جوان تر بازدید به عمل نیاوریم.
24- جهت انتقال بلدرچین ها ی مد نظر تنها از صندوق های ضدعفونی و تمیز استفاده کنید .
25- از خیس شدن پوشال در پرورش بر روی بستر جدا" خودداری نموده زیرا سبب پیدایش انگل قارچ ها و سایر بیماری ها می شود.
26- در قسمت های لازم واحد تابلو هشدار را قرار دهید
27- حتما" قسمتی را به عنوان چاله ضد عفونی در ابتدای ورودبه مزرعه و ابتدای ورود به سالن در نظر بگیرید.
28- علف های هرز اطراف سالن را حتما" با علف کش یا شعله از بین ببرید.
29- تهویه ها و دریچه های ورود هوای هر سالن حتما" از هم فاصله داشته باشند.
30- محل مزرعه حداقل 500 متر با جاده اصلی فاصله داشته باشد.
31- جنس کف دیواره ها و سقف را طوری در نظر بگیریم که به راحتی قابل شستشو و ضد عفونی باشند.
32- جهت وزش باد از سمتی که در آن لاشه ها را می سوزانیم به سمت سالن ها نباشد.
33- جهت وزش باد همیشه از سمت سالن بلدرچین های کم سن به سمت سالن بلدرچین های مسن باشد.
34- در صورتی که در سیستم مزرعه از دو یا چند واحد استفاده مسشود حداقل فاصله 500 متر را برای واحدها با هم در نظر بگیرید.
35- امکانات مربوط به آب تحت فشار در سالن ها موجود باشد.
36- درهنگام حمل کود سعی شود که از کامیونهای متفرقه استفاده نشود و با ورود هر کامیون آن را شستشو و ضد عفونی نمائیم و حداقل در صد قدمی محل سالن آن را پارک کنیم (این مسئله برای ورود و خروج هر نوع وسیله است).
37- سعی شود تا در زمان تخلیه پرنده ها و یا تخلیه کود با هماهنگی سایر همکاران اطراف و همزمان با آنها این کار انجام شود.
38- عملیات آماده سازی سالن ها را قبل از جوجه ریزی بسیار جدی بگیرید.
39- طیور را با وسیله ای مناسب به سالن حمل کنید.
40- واکسن ها را از نظر کارخانه سازنده – مهلت اعتبار- کارشناس اعمال کننده – شرایط نگهداری واکسن ها بعداز واکسیناسیون را مورد توجه قرار دهید.
41- علائم بیماری های مهم و شایع را به کارگران آموزش دهید.
42- با مسئولین دامپزشکی منطقه دائما" در تماس بوده و از اوضاع و احوال و شرایط با خبر باشید.
43- دارو را فقط با دستور دامپزشک مصرف کنید.
44- در مورد دارو دادن باید توجه داشت که مانع حل کردن آن توسط افراد غیر متخصص شوید به تداخل دارویی توجه کنید منع مصرف قبل از کشتار رعایت کنید.
45- مسیرهای تردد انسانی را هر 15 روز یکبار آهک باشی نمائید
46- برای فاضلاب سالن های پرورشی حتما" باید سیستمی مد نظر قرار گیرد.
47- سعی شود یک سالن به ویژه جوجه ها را قسمت بندی کنیم تا هم از نظر بهترین خدمات را ارائه کنیم و هم در مقابله با بیماری ها مسلط تر باشیم.
48- داشتن یک بستر مناسب بسیار حائز اهمیت است.
49- آب بهداشتی سالن را از مهمترین نکات در نظر بگیریم.
50- قبل از ورود به سالن ها دوش گرفته و از صابون و شامپو استفاده شود و لباس کار ضد عفونی و تمیز استفاده گردد.
51- از ورود وسایل غیر ضروری به درون واحد جلوگیری شود و فقط وسایل ضروری را پس از دود دادن وارد سالن ها کنید.
52- ورودی واحد به سه بخش رختکن قبل از دوش – حمام و دوش- رختکن بعداز دوش تقسیم شود.
53 – قبل از ورود به قسمت دوش پاها را ضد عفونی کنید.
54-زمانی که قصد بازدید از سالن ها را دارید از قسمت های جوان تر به سمت قسمت های مسن تر رفته و ترتیب سنی را رعایت نمائید.
55-برای خروج از مزرعه عکس اعمال فوق را انجام دهید.
56-بازدید از سالن ها را با عجله و شتاب زده انجام ندهید.
57-عواملی را که باعث ایجاد استرس می شوند مرتفع نمائید.
58-از تماس پرسنل خود با پرسنل سایر واحدها جلوگیری گنید.
59-لباسهای افراد هر هفته با ماشین لباسشویی شسته شده و ضد عفونی کنید.
60-قسمتی رابرای امضاء و ثبت کلیه بازدید کنندگان قرار دهید.
61-در هنگام ورود کامیون راننده و سایر اشخاصی که سوارآن هستند پیاده نشوند.
62-سکوی تلفات مسیر حمل تلفات و کوره یا چاله لاشه سوزی نزدیک سالن ها نباشد.
63-تلفات را نمونه برداری کرده و پس از کالبد شکافی نتیجه را بایگانی نمائید.
64-چاله های ضد عفونی هر روز تعویض شوند.
65-لوازم غیر ضروری را انبار نکنید.
66-از آلوده شدن وسایل به کود جلوگیری کنید.
67-از دادن مازاد سایر قسمت ها به هیچ وجه استفاده نکنید.
68- دان ورودی را درزمان انتشار آلودگی یا به کمک پخش کردن بر روی طوری نقاله یا همانطور با کیسه دود دهید و از آن آزمایش میکروبیولوژی تهیه کنید.
69- آب استاندارد برای نوشیدن انسان در اختیار جوجه بلدرچین قرار دهید.
70- در صورت دیدن هر گونه لاشه سایر جانوران نسبت به معدوم کردن آن اقدام کنید.
71- بلدرچین نباید با انواع دیگر پرندگان پرورش داده شود زیرا به خوبی مشخص شده که گونه های مختلف پرندگان دارای حساسیت های متفاوت در بابر ارگانیسم های عامل بیماری هستند.
72- از آنجا که بلدرچین های جوان به بیماری حساس تر هستند بنابراین آنها باید جدا از بلدرچین های مادر پرورش یابند زیرا بلدرچین های مادر ممکن است بهطور تحت بالینی با میکرو ار گانیسم هائی آلوده باشند ویا به عنوان حاملین عوامل بیماری زا عمل کنند.
73-باید پرندگان سالم را از بیمار جدا کنیدزیرا کانیبالیسم خوردن مواد دفعی پرندگان بیمار و انتقال از طریق آئروسل سبب انتشار بیماری خواهد شد.
74- جوجه بلدرچین های تازه هچ شده در محلهای ضدعفونی شده پرورش یابند.
75- بلدرچین با وجود تمام متفاوتی که دارد نسبت به بیماریهای ویروسی ماکیان حساس است به ویژه بیماریهای که از گروه آدنو ویروس ها هستند.
76- در صورت امکان یک زمین وسیع را برای ساخت واحد در نظر بگیریم و واحد یا واحدهای مورد نظر را در مرکز آن بسازیم تا از آلودگی های اطراف جلو گیری به عمل آوریم.
77- از کار آمدی تمام داروها و مواد شیمیایی مورد استفاده درفارم اطمینان کامل حاصل نماییم.
78-چون پس از مدتی عوامل بیماری زا نسبت به مواد ضد عفونی کننده مقاوم میشوند باید هر از گاهی آن ها را تغییر دهیم وبه غلظت توصیه شده توجه کنیم.
79- بهتر است در پرورش بلدرچین ها از سیستمی به جز بستر استفاده کنیم .
80- بازدید کنندگان مزرعه حتما" باید از تجهیزات بهداشتی نظیر ماسک- دستکش و.... استفاده کنند.
81- هرگز وسایل مورد نیاز خود را از سایر فارم ها تهیه نکنیم.
منبع: (پرورش علمی بلدرچین)